Sống trong những con ngõ nhỏ phố cổ Hà Nội: Muốn sửa không được, muốn đi cũng khó

Trong mỗi con ngõ nhỏ tại phố cổ, nhiều hộ gia đình sống trong những căn nhà chỉ vài chục mét vuông, vài thế hệ cùng chung một mái nhà. Không gian sinh hoạt ngày càng trở nên quá tải nhưng việc cải tạo, mở rộng hay chuyển đến nơi ở mới lại không hề dễ dàng.

“10 người sống trong căn nhà 15m2″

Tại một con ngõ nhỏ trong khu phố cổ, gia đình bà Dương Thị Kim Huệ đã sinh sống nhiều thế hệ trong một căn nhà có diện tích khoảng 15m2. Theo bà Huệ, hiện nay có gần 10 thành viên trong gia đình cùng chung sống trong không gian nhỏ hẹp này. Từ chỗ ở của ông bà, ngôi nhà dần trở thành nơi sinh hoạt của con cháu qua nhiều thế hệ.

“Nhà đông người nên sinh hoạt rất bất tiện. Người lớn đi làm, trẻ con đi học, thay phiên nhau sinh hoạt cá nhân… mọi thứ đều phải sắp xếp rất chật vật. Nhiều lúc chỉ muốn sửa sang lại nhà cửa cho đỡ khổ nhưng không đơn giản”, bà chia sẻ. Trở ngại lớn nhất của gia đình bà không chỉ nằm ở kinh phí mà còn ở điều kiện thực tế của khu phố cổ. Các con ngõ quá nhỏ khiến việc vận chuyển vật liệu xây dựng, máy móc hay đồ đạc gặp rất nhiều khó khăn.

Ngõ nhỏ tại phố cổ Hà Nội. Ảnh: Lan Hương

Bên cạnh đó, khu vực phố cổ còn có những quy định liên quan đến quản lý kiến trúc và bảo tồn cảnh quan. Vì vậy, nhiều hộ dân dù muốn cải tạo nhà ở cũng phải trải qua các thủ tục phức tạp hoặc chỉ được sửa chữa ở mức độ hạn chế.

“Nhiều năm nay gia đình chỉ sửa từng chút một khi nhà xuống cấp. Muốn cải tạo cho bài bản cũng khó vì đủ thứ vướng mắc. Thành ra cứ ở tạm hết năm này qua năm khác”, bà nói.

“Đi không được, ở cũng không xong”

Nếu như nhiều hộ dân muốn cải tạo nhà ở thì không ít người lại mong muốn chuyển đến nơi có điều kiện sống tốt hơn. Anh Phạm Trần Tuấn Tú, một cư dân sống trong ngõ nhỏ thuộc khu phố cổ, cho biết gia đình anh đã nhiều lần tính đến chuyện bán nhà để chuyển sang khu vực khác rộng rãi và thuận tiện hơn. Theo anh Tú, diện tích nhà nhỏ, không gian sinh hoạt hạn chế, trong khi một số tiện ích vẫn phải sử dụng chung khiến cuộc sống gặp nhiều bất tiện.

Người dân để đồ ngay trên lối đi lại của con ngõ – vốn đã rất nhỏ hẹp. Ảnh: Lan Hương

“Tất nhiên ai cũng muốn ở nơi rộng hơn, thoáng hơn. Con cái lớn lên thì nhu cầu sinh hoạt cũng khác trước. Nhưng muốn chuyển đi đâu phải dễ”, anh nói. Khó khăn lớn nhất với anh là giá trị của những căn nhà nằm sâu trong ngõ nhỏ không mang lại giá trị lợi ích kinh tế cao như các căn nhà mặt phố. Trong khi các căn nhà mặt tiền của khu phố cổ luôn có nhu cầu thuê hoặc mua để kinh doanh, buôn bán thì những căn nhà nằm sâu trong ngõ hẹp lại khó tìm người mua hơn nhiều.

“Ngoài mặt phố người ta thuê để mở cửa hàng, nhà hàng, kinh doanh. Còn nhà trong ngõ nhỏ, diện tích hẹp, không đủ ánh sáng, khu nhà ở xuống cấp, điều kiện sinh hoạt không thuận lợi thì ít người muốn mua. Nhiều gia đình rơi vào cảnh muốn bán cũng khó”, anh chia sẻ.

Bảo tồn di sản hay cải thiện chất lượng sống?

Theo các chuyên gia quy hoạch, đây là một trong những mâu thuẫn lớn nhất của khu phố cổ Hà Nội hiện nay. Một mặt, phố cổ là khu vực cần được bảo tồn bởi giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa đặc biệt. Mặt khác, đây cũng là nơi hàng chục nghìn người đang sinh sống với những nhu cầu rất thực tế về nhà ở, hạ tầng và chất lượng cuộc sống.

Trong nhiều năm qua, Hà Nội đã triển khai nhiều chương trình giãn dân, cải thiện hạ tầng và bảo tồn khu phố cổ. Tuy nhiên, việc thực hiện vẫn gặp không ít khó khăn do quỹ đất hạn chế, chi phí lớn và sự phức tạp của các mối quan hệ cư trú đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Điều đó khiến nhiều hộ dân tiếp tục sống trong những căn nhà chật hẹp, trong khi các giải pháp cải thiện điều kiện sống vẫn cần thêm thời gian để triển khai đồng bộ.

Quy hoạch các con ngõ nhỏ tại phố cổ như thế nào cho hợp lý?

Những con ngõ nhỏ của phố cổ không chỉ là một phần của di sản đô thị Hà Nội mà còn là nơi sinh sống của hàng nghìn hộ gia đình. Đằng sau vẻ đẹp cổ kính được nhiều du khách yêu thích là những câu chuyện về không gian sống chật chội, những căn nhà xuống cấp và những trăn trở về tương lai. Giữa yêu cầu bảo tồn di sản và mong muốn nâng cao chất lượng sống cho người dân, bài toán quy hoạch phố cổ vẫn là một trong những thách thức lớn nhất của công tác quy hoạch đô thị Hà Nội. Và cho đến nay, nhiều cư dân nơi đây vẫn đang chờ đợi một lời giải có thể dung hòa được cả hai mục tiêu tưởng chừng đối lập ấy.