Dẹp vỉa hè tại phố cổ Hà Nội: Khi bài toán văn minh đô thị gặp câu chuyện bảo tồn bản sắc

Tại khu vực phố cổ Hà Nội, nơi những hoạt động buôn bán trên vỉa hè đã tồn tại hàng chục năm và trở thành một phần của đời sống đô thị, việc siết chặt quản lý cũng làm xuất hiện nhiều ý kiến trái chiều. Bởi nơi đây không chỉ là một không gian giao thông, mà còn là không gian văn hóa gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Hà Nội.

Khi sinh kế bị thu hẹp cùng vỉa hè

Trên phố Hàng Chiếu, một trong những tuyến phố lâu đời của khu phố cổ Hà Nội, nhiều hộ kinh doanh đang phải thích nghi với những thay đổi trong công tác quản lý trật tự đô thị. Việc siết chặt hoạt động kinh doanh trên vỉa hè khiến không ít tiểu thương gặp khó khăn trong việc duy trì lượng khách và trưng bày hàng hóa. 

Chị Nguyễn Thị Lan, một tiểu thương kinh doanh nhiều năm tại đây, cho biết việc dẹp bỏ tình trạng bày bán trên vỉa hè đã ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động buôn bán của gia đình. Theo chị, những năm gần đây, các hộ kinh doanh truyền thống đã phải cạnh tranh với xu hướng mua sắm trực tuyến ngày càng phổ biến. Lượng khách đến cửa hàng giảm dần, trong khi chi phí sinh hoạt vẫn không ngừng tăng lên.

“Ngày trước khách đi ngang còn nhìn thấy hàng hóa bày bên ngoài nên dễ ghé vào mua. Bây giờ bày ra không được nhiều như trước nữa vì diện tích mặt bằng rất nhỏ, nhiều mặt hàng không có chỗ trưng bày. Khách ít hơn trước rất nhiều”, chị Lan chia sẻ.

Phố Hàng Chiếu là một trong những khu phố buôn bán sầm uất bậc nhất phố cổ Hà Nội. Ảnh: Redsvn

Không chỉ lo ngại về doanh thu, chị Lan còn cho rằng việc siết chặt hoạt động buôn bán trên vỉa hè phần nào làm thay đổi không khí kinh doanh vốn quen thuộc của phố Hàng Chiếu. Theo chị, nét đặc trưng của phố cổ không chỉ nằm ở kiến trúc hay các biển hiệu lâu năm, mà còn ở nhịp sống buôn bán diễn ra ngay trên vỉa hè. Những quầy hàng nhỏ, những cuộc trao đổi, mua bán tấp nập đã trở thành hình ảnh quen thuộc của khu vực trong nhiều năm. 

“Khách du lịch đến phố cổ không chỉ để ngắm nhà cổ mà còn để cảm nhận nhịp sống của người dân. Nếu mọi thứ đều giống các khu đô thị mới thì phố cổ sẽ mất đi phần nào nét riêng của nó”, chị chia sẻ. 

Góc nhìn từ người đi bộ

Trái ngược với những băn khoăn của các hộ kinh doanh, nhiều cư dân sinh sống lâu năm trong khu vực lại bày tỏ sự đồng tình với việc lập lại trật tự vỉa hè. Ông Trần Văn Hùng, một cư dân đã sinh sống tại phố cổ nhiều năm, cho biết ông từng gặp không ít khó khăn khi đi bộ trong khu vực. Theo ông, trước đây tình trạng hàng hóa, xe máy và các hoạt động kinh doanh lấn chiếm khiến nhiều đoạn vỉa hè gần như không còn không gian cho người đi bộ.

“Nhiều hôm đi bộ tập thể dục, tôi không có chỗ đi trên vỉa hè, phải đi xuống lòng đường rất nguy hiểm. Vỉa hè vốn là dành cho người đi bộ nên việc lập lại trật tự là cần thiết”, ông Hùng chia sẻ.

Vỉa hè thường xuyên trở thành nơi bày bán các mặt hàng tại phổ cổ. Ảnh: Redsvn

Ông cho rằng việc dẹp bỏ tình trạng lấn chiếm không chỉ giúp giao thông thuận lợi hơn mà còn góp phần xây dựng hình ảnh đô thị văn minh, ngăn nắp hơn trong mắt du khách. Đối với ông, sự phát triển của thành phố đòi hỏi những thay đổi nhất định và việc quản lý chặt chẽ không gian công cộng là xu hướng tất yếu.

Phố cổ có phải một trường hợp đặc biệt?

Trên thực tế, ít ai phủ nhận sự cần thiết của việc xử lý tình trạng lấn chiếm vỉa hè và các khu chợ tự phát. Đây được xem là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng không gian đô thị, đảm bảo an toàn giao thông và cải thiện mỹ quan thành phố. Tuy nhiên, câu chuyện tại phố cổ Hà Nội lại phức tạp hơn nhiều khu vực khác. Không giống các khu đô thị mới được quy hoạch đồng bộ từ đầu, phố cổ được hình thành qua hàng trăm năm lịch sử. Đặc điểm nổi bật của khu vực này là mật độ dân cư cao, nhà ở chật hẹp và hoạt động buôn bán diễn ra đan xen với đời sống thường nhật. Trong nhiều trường hợp, vỉa hè không đơn thuần là không gian giao thông mà còn là một phần của sinh kế, của hoạt động cộng đồng và của những nét văn hóa đặc trưng đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Tết Trung thu tại phố Hàng mã. Ảnh: Internet

Đó cũng là lý do mỗi đợt ra quân xử lý vi phạm vỉa hè tại phố cổ thường đi kèm với những tranh luận về ranh giới giữa quản lý đô thị và bảo tồn bản sắc.

Văn minh đô thị và bản sắc không nhất thiết phải đối lập

Nhiều chuyên gia quy hoạch cho rằng vấn đề không nằm ở việc nên hay không nên dẹp vỉa hè, mà nằm ở cách quản lý và tổ chức không gian phù hợp với đặc thù của từng khu vực. Nếu áp dụng cùng một mô hình quản lý cho mọi tuyến phố, nguy cơ làm mất đi những giá trị văn hóa đặc trưng là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Ngược lại, nếu buông lỏng quản lý, tình trạng lấn chiếm và quá tải hạ tầng sẽ tiếp tục kéo dài. Với phố cổ Hà Nội, bài toán đặt ra không chỉ là trả lại vỉa hè cho người đi bộ, mà còn là tìm ra cách để duy trì sức sống của các hoạt động kinh doanh truyền thống, bảo tồn những nét văn hóa đô thị đặc trưng và đồng thời đáp ứng yêu cầu của một thành phố hiện đại.

Giữa những tuyến phố đang từng ngày thay đổi, câu hỏi về sự cân bằng giữa phát triển và bảo tồn vẫn chưa có lời giải đơn giản. Bởi với phố cổ Hà Nội, vỉa hè không chỉ là một phần của hạ tầng giao thông, mà còn là một phần của ký ức đô thị đã tồn tại suốt nhiều thế hệ.