Từ nhà máy cũ đến đại công trường mới: Người dân Nguyễn Trãi đang sống cùng những lớp bụi đô thị

Khu đất Cao – Xà – Lá trên đường Nguyễn Trãi đang bước vào giai đoạn triển khai dự án đô thị mới sau nhiều năm các nhà máy hoàn thành lộ trình di dời. Ảnh: Báo Lao Động

Khi những khung cửa sổ phải đóng lại

Tại một khu nhà trọ cách công trường không xa, anh Nguyễn Tất Thắng đã gắn bó với góc phố này gần ba năm. Điều thay đổi rõ nhất trong những tháng gần đây không phải là khung cảnh bên ngoài cửa sổ, mà là thói quen sinh hoạt bên trong căn phòng nhỏ.

“Trước đây tôi thường mở cửa sổ cho thoáng. Từ khi công trường thi công thì phải đóng nhiều hơn vì bụi bay vào nhà. Có những hôm vừa lau dọn xong, một lúc sau đã thấy bụi bám lên bàn ghế và đồ đạc”, anh Thắng kể. “Nhiều hôm sáng lau một lần, chiều lại phải lau tiếp”.

Câu chuyện của anh Thắng không phải là trường hợp cá biệt. Khảo sát thực hiện với các hộ dân sinh sống và kinh doanh quanh khu vực cho thấy tuyệt đại đa số cư dân xác nhận bụi và ô nhiễm không khí là ảnh hưởng rõ rệt nhất họ đang phải chịu đựng trong giai đoạn thi công. Một bộ phận không nhỏ cho biết hoạt động buôn bán, kinh doanh tại chỗ cũng bị tác động ít nhiều.

Trên thực tế, công trường đã được quây tôn và triển khai các biện pháp che chắn theo quy định. Tuy nhiên, với quy mô thi công lớn nằm giữa khu dân cư đông đúc, việc ngăn bụi phát tán hoàn toàn ra môi trường xung quanh là điều gần như không thể thực hiện triệt để.

Nhiều cư dân cho biết lượng bụi xuất hiện nhiều hơn kể từ khi khu vực bắt đầu triển khai thi công. Ảnh: Tạp chí Đầu tư Tài chính

Điều đáng chú ý là dù đang chịu những bất tiện trực tiếp trong sinh hoạt hàng ngày, phần lớn cư dân vẫn nhận thức rõ về dự án và không ít người bày tỏ sự quan tâm thực sự đến hướng phát triển của khu vực. Kỳ vọng lớn nhất họ đặt ra là dự án sẽ cải thiện diện mạo đô thị, tạo thêm việc làm và xóa bỏ hình ảnh một khu công nghiệp cũ kỹ, xuống cấp đã tồn tại quá lâu giữa lòng thành phố. Song song với đó, hơn một nửa số người được hỏi mong muốn chủ đầu tư và các cơ quan liên quan lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của người dân trước khi triển khai các hạng mục tiếp theo – một đòi hỏi chính đáng mà không phải dự án đô thị nào cũng thực sự thực hiện.

Nỗi lo không nằm ở hiện tại

Nếu người dân sống gần công trường đang đối mặt với những bất tiện hữu hình mỗi ngày, thì với nhiều người thường xuyên đi qua khu vực, điều khiến họ trăn trở lại nằm ở một tương lai chưa đến.

Anh Trần Đình Hào, sinh viên năm cuối Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, đi qua Nguyễn Trãi gần như mỗi ngày. Anh nhận ra sự thay đổi rõ rệt trong không khí kể từ khi công trường đi vào hoạt động, nhưng với anh, đó chưa phải điều đáng lo nhất.

“Khi đi qua khu vực Cao Xà Lá, mình thấy khá nhiều bụi và hơi ồn ào do máy móc. Nhưng việc di chuyển hiện tại thì mình cũng không cảm thấy ảnh hưởng nhiều”, anh Hào nói. “Điều mình nghĩ đến nhiều hơn là câu chuyện giao thông sau này. Khi khu đô thị đã hình thành và dân số chuyển về đủ, với đường xá như hiện tại thì đây có thể sẽ là một điểm nghẽn thực sự.”

Anh cũng thẳng thắn chia sẻ phương án dự phòng của mình: “Nếu vẫn phải đi qua đây vào giờ cao điểm, có lẽ mình sẽ chọn cung đường khác xa hơn một chút nhưng dễ lưu thông hơn. Hoặc điều chỉnh giờ đi để tránh kẹt xe.”

Nhìn rộng hơn, anh Hào cũng nhận thấy tốc độ đô thị hóa đang diễn ra rất nhanh tại Hà Nội. Các khu đô thị mọc lên liên tục, diện mạo thành phố thay đổi từng năm. Với anh, đó là điều đáng mừng nhưng chỉ khi hạ tầng theo kịp nhịp độ đó.

Nguyễn Trãi là một trong những trục giao thông có mật độ phương tiện cao của Hà Nội. Ảnh: VTC News

Góc nhìn của anh Hào phản ánh mối lo chung của đa số những người thường xuyên di chuyển qua khu vực được khảo sát. Ô nhiễm bụi và không khí trong giai đoạn thi công là ảnh hưởng được nhắc đến nhiều nhất, nhưng nguy cơ ùn tắc giao thông khi dự án đi vào vận hành lại là nỗi lo dai dẳng hơn và khó giải quyết hơn. Gần một nửa số người được hỏi mong muốn đơn vị thi công bố trí rào chắn và phân luồng giao thông hợp lý hơn ngay từ giai đoạn xây dựng, như một thông điệp ngầm gửi đến các bên liên quan: sự phối hợp trong từng chi tiết nhỏ hôm nay sẽ quyết định niềm tin vào dự án lớn ngày mai.

Thành công không nằm ở những tòa tháp cao bao nhiêu tầng

Dưới góc nhìn quy hoạch, việc chuyển đổi các khu đất công nghiệp sau di dời là một phần trong chiến lược tái cấu trúc không gian đô thị của Hà Nội và khu Cao – Xà – Lá là một trong những trường hợp điển hình nhất, với vị trí đắc địa ngay trên trục Nguyễn Trãi, cửa ngõ phía Tây Nam của thành phố.

Theo KTS. Trần Huy Ánh, mục tiêu ban đầu của chủ trương di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi nội đô là cải thiện chất lượng môi trường sống, giảm thiểu các tác động tiêu cực từ hoạt động công nghiệp và mở ra dư địa nâng cao chất lượng không gian đô thị. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, hiệu quả thực sự không thể chỉ đo bằng những gì được xây lên.

“Nếu một khu đất sau di dời được phát triển thành dự án đô thị, câu hỏi quan trọng nhất không phải là xây được bao nhiêu tòa nhà, mà là khu vực đó có tạo ra môi trường sống tốt hơn cho người dân hay không”, ông nói.

Theo vị Kiến trúc sư, bài toán lớn của Hà Nội hiện nay không chỉ là phát triển các khu đô thị mới, mà còn phải bảo đảm hạ tầng giao thông, hạ tầng xã hội và không gian công cộng phát triển tương xứng với tốc độ gia tăng dân số, điều mà không ít dự án đô thị trong nội đô từng bị chỉ trích vì còn thiếu sót.

“Người dân sẽ đánh giá hiệu quả của quy hoạch thông qua cuộc sống hằng ngày của họ. Nếu môi trường sống tốt hơn, giao thông thuận lợi hơn và không gian đô thị có chất lượng hơn, thì quy hoạch đó mới thực sự thành công”, ông nhấn mạnh.

Những lớp bụi từ công trường rồi sẽ lắng xuống khi dự án hoàn thành. Tiếng máy móc cũng sẽ dần nhường chỗ cho một diện mạo mới trên trục Nguyễn Trãi. Nhưng với những người đang sống và đi lại qua đây mỗi ngày, câu hỏi họ đặt ra không chỉ là khu đô thị mới sẽ hiện đại đến đâu  mà là liệu sự đổi thay ấy có thực sự mang lại một cuộc sống tốt hơn hay không. Bởi sau cùng, thành công của quá trình chuyển đổi một khu đất công nghiệp không được đo bằng chiều cao của các tòa nhà, mà bằng chất lượng sống của những người sẽ gắn bó với nó trong nhiều năm tới.