Từ những đại công trường giữa trung tâm Hà Nội đến giấc mơ về một đô thị hiện đại, xanh và nhiều không gian công cộng hơn, khu vực trung tâm Hà Nội đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ nhất trong nhiều thập kỷ.
Khu vực trung tâm Hà Nội trước cuộc tái thiết lớn nhất nhiều thập kỷ
Tác giả:
Lan Hương
Trong khoảng 3 năm trở lại đây, khu vực trung tâm Hà Nội liên tục xuất hiện những dự án quy mô lớn: phá bỏ tòa nhà “Hàm Cá Mập”, xây cầu Trần Hưng Đạo vượt sông Hồng, tuyến metro số 2 chạy xuyên lõi đô thị, quảng trường phía Đông hồ Gươm, các không gian đi bộ mở rộng, bãi đỗ xe ngầm, vùng phát thải thấp… Ở nhiều nơi, những hàng rào công trường đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Nhiều hộ dân nằm trong diện giải phóng mặt bằng bắt đầu sống trong tâm lý hoang mang, chờ đợi. Giữa những chuyển động ấy, quận Hoàn Kiếm đang bước vào một giai đoạn tái thiết đô thị lớn chưa từng có.
Quy hoạch H1-1 và bản thiết kế mới cho lõi đô thị Hà Nội
Năm 2021, Hà Nội chính thức phê duyệt các Đề án Quy hoạch phân khu đô thị nội đô lịch sử tỷ lệ 1/2000. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng cho hàng loạt dự án đang triển khai tại khu vực trung tâm hiện nay.
Theo quy hoạch, phần lớn địa giới quận Hoàn Kiếm nằm trong phân khu H1-1, được chia thành ba tiểu khu với định hướng phát triển riêng. Khu phố cổ thuộc tiểu khu H1-1A tiếp tục được ưu tiên bảo tồn. Tại đây, thành phố kiểm soát chặt chiều cao công trình, mật độ xây dựng và các hoạt động cải tạo nhằm giữ lại cấu trúc đô thị truyền thống. Trong khi đó, khu vực hồ quận Hoàn Kiếm và vùng phụ cận thuộc tiểu khu H1-1B được định hướng trở thành trung tâm văn hóa, du lịch và không gian công cộng của Thủ đô. Đây cũng là nơi đang diễn ra nhiều thay đổi rõ nét nhất.
Bản vẽ Quy hoạch tổng mặt bằng sử dụng đất phân khu đô thị Khu vực Hồ Gươm và phụ cận (QHPK H1-1B). Ảnh: Sưu tầm
Tiểu khu H1-1C – khu phố cũ với nhiều công trình kiến trúc Pháp – tập trung vào cải tạo hạ tầng kỹ thuật, chỉnh trang đô thị và nâng cấp giao thông. Việc phân chia chức năng theo từng tiểu khu cho thấy Hà Nội không còn tiếp cận quận Hoàn Kiếm như một khu vực phát triển đồng loạt, mà bắt đầu quản lý theo từng lớp không gian đô thị và giá trị lịch sử khác nhau.
Không gian công cộng dần trở lại với người dân
Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất tại quận Hoàn Kiếm là việc thành phố dành nhiều diện tích hơn cho người đi bộ và các hoạt động cộng đồng. Sau khi tòa nhà “Hàm cá mập” được hạ giải vào năm 2025, khu vực phía Bắc hồ Gươm trở nên thông thoáng hơn đáng kể. Không gian quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục được mở rộng, kết nối trực tiếp với tuyến đi bộ quanh hồ.
Hình ảnh tòa nhà “Hàm cá mập” được tháo dỡ. Ảnh: VTC News
Diện mạo trước – sau của Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục.
Cùng thời điểm đó, vườn hoa Lý Thái Tổ cũng được cải tạo lại với hệ thống cây xanh, nhạc nước và không gian tổ chức sự kiện ngoài trời. Không chỉ dừng lại ở quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục hay vườn hoa Lý Thái Tổ, khu vực phía Đông hồ Gươm cũng đang được quy hoạch thành một tổ hợp quảng trường – công viên công cộng quy mô lớn. Dự án rộng hơn 2 ha, nằm giữa các tuyến phố Đinh Tiên Hoàng, Trần Nguyên Hãn và Lý Thái Tổ. Nhiều trụ sở cơ quan và công trình cũ tại khu vực này đã bắt đầu được tháo dỡ để nhường chỗ cho không gian xanh, khu sinh hoạt cộng đồng và các hạng mục ngầm kết nối metro.
Phối cảnh quảng trường công viên phía đông Hồ Gươm. Ảnh: UBND phường Hoàn Kiếm
Từ trên cao nhìn xuống, một phần diện mạo khu vực hồ Gươm đang dần thay đổi – không chỉ bởi các công trình mới, mà còn bởi những khoảng trống đang được mở ra giữa lõi đô thị vốn luôn chật chội và đông đúc.
Những bất tiện trong giai đoạn chuyển tiếp
Nếu khu vực hồ Gươm đang thay đổi ở phần nổi, thì dưới lòng đất và phía Đông thành phố, những đại công trường mới cũng đang dần hình thành. Tháng 10/2025, dự án cầu Trần Hưng Đạo chính thức khởi công với tổng mức đầu tư hơn 16.000 tỷ đồng. Cây cầu mới được kỳ vọng sẽ kết nối trực tiếp quận Hoàn Kiếm với Long Biên, giảm tải cho cầu Chương Dương và cầu Vĩnh Tuy, đồng thời mở rộng không gian phát triển sang phía Đông sông Hồng.
Cầu Trần Hưng Đạo đã bắt đầu triển khai những bước đầu tiên. Ảnh: Internet
Dù cây cầu vẫn chưa thành hình, quá trình triển khai dự án đã bắt đầu tác động tới đời sống của người dân trong khu vực. Tại phường Hồng Hà, nhiều hộ dân đã bàn giao mặt bằng để phục vụ thi công. Một số ngôi nhà xuất hiện ký hiệu giải tỏa trên tường, nhiều cửa hàng phải đóng cửa hoặc di chuyển tạm thời.
Hình ảnh người dân phố Vạn Kiếp theo dõi quá trình tháo dỡ công trình. Ảnh: Lan Hương
Song song với đó, tuyến metro số 2 cũng đang được triển khai qua khu vực trung tâm. Nhà ga C9 nằm gần hồ Gươm được xem là một trong những hạng mục phức tạp nhất do nằm cạnh các công trình di sản.
Phối cảnh ga ngầm C9 – tuyến đường sắt đô thị số 2. Ảnh: UBND phường Hoàn Kiếm
Để hạn chế ảnh hưởng tới khu vực hồ Gươm, dự án sử dụng công nghệ đào hầm TBM cùng hệ thống giám sát rung chấn và lún nền liên tục. Việc xây dựng metro không chỉ phục vụ giao thông mà còn mở ra định hướng phát triển đô thị TOD – mô hình phát triển gắn với giao thông công cộng – lần đầu tiên được triển khai rõ nét tại khu vực lõi Hà Nội.
Một khu trung tâm Hà Nội mới đang dần hình thành
Sự thay đổi của quận Hoàn Kiếm không chỉ thể hiện qua các bản vẽ quy hoạch hay những công trình mới. Với nhiều người dân sống trong khu vực bị ảnh hưởng, quá trình tái thiết đô thị đang tác động trực tiếp tới sinh hoạt hằng ngày. Một số hộ dân trong diện giải phóng mặt bằng sống nhiều năm trong cảnh chờ di dời. Có những căn nhà xuống cấp nhưng chủ nhà không dám sửa chữa vì lo sắp bị thu hồi. Nhiều hộ kinh doanh nhỏ cho biết lượng khách giảm do đường bị quây rào, bụi công trình và việc đi lại khó khăn hơn trước. Tuy vậy, không ít người vẫn kỳ vọng rằng sau khi các dự án hoàn thành, khu vực trung tâm sẽ thông thoáng hơn, hạ tầng đồng bộ hơn và cơ hội kinh doanh cũng tốt hơn.
Bên cạnh các dự án hạ tầng, Hà Nội cũng đang thử nghiệm những chính sách đô thị mới tại khu vực trung tâm. Từ tháng 7/2026, khu vực này dự kiến thí điểm vùng phát thải thấp nhằm hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại một số tuyến phố. Xe buýt điện, xe đạp công cộng và giao thông xanh được định hướng mở rộng quanh hồ Gươm. Các bãi đỗ xe ngầm và không gian ngầm kết nối metro cũng đang được nghiên cứu phát triển. Những thay đổi đó cho thấy Hà Nội không chỉ đang được chỉnh trang về diện mạo mà còn được định hình lại về cách vận hành của một đô thị trung tâm hiện đại. Dẫu vậy, giữa quá trình phát triển ấy, bài toán lớn nhất vẫn là làm thế nào để cân bằng giữa bảo tồn và đổi mới. Bởi với nhiều người Hà Nội, hồ Hoàn Kiếm, phố cổ và các khu vực phụ cận không chỉ là trung tâm thành phố mà còn là nơi lưu giữ văn hóa, lịch sử, ký ức và bản sắc đô thị đã tồn tại suốt nhiều thế hệ.
