Đê La Thành sau giải tỏa: Hà Nội đang tái định hình không gian đô thị như thế nào?

Mở rộng Đê La Thành và mục tiêu tái cấu trúc không gian đô thị trung tâm

Những ngày này, dọc tuyến Đê La Thành, hình ảnh quen thuộc nhất không còn là những dãy nhà san sát hay dòng phương tiện chen chúc như trước đây. Thay vào đó là những khoảng đất đã được giải phóng mặt bằng, các hạng mục thi công đang dần lộ rõ hình hài của tuyến Vành đai 1 mới.

Dự án Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục dài khoảng 2,27km, mặt cắt ngang 50m, tổng mức đầu tư hơn 7.200 tỷ đồng. Đây được xem là một trong những dự án giao thông nội đô phức tạp nhất của Hà Nội khi đi qua khu vực dân cư đông đúc thuộc các quận Đống Đa và Ba Đình. Trong nhiều năm, Đê La Thành luôn nằm trong nhóm những tuyến đường có mật độ giao thông cao của thành phố. Mặt đường hẹp, lượng phương tiện lớn trong khi hai bên là nhà ở, cửa hàng kinh doanh bám sát mặt đường khiến tình trạng ùn tắc thường xuyên xảy ra, đặc biệt vào giờ cao điểm.

Toàn cảnh Đê La Thành sau giải toả. Nguồn: Báo Sức khoẻ & Đời sống

Tuy nhiên, mục tiêu của dự án không chỉ dừng lại ở việc giảm ùn tắc. Theo Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn 2065, thành phố định hướng phát triển theo mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm. Điều đó đồng nghĩa với việc Hà Nội phải từng bước giảm áp lực cho khu vực lõi lịch sử, mở rộng không gian phát triển và tăng cường kết nối với các cực đô thị mới.

Để thực hiện mục tiêu đó, giao thông được xem là hạ tầng dẫn dắt. Những tuyến vành đai như Vành đai 1 không chỉ giúp phương tiện lưu thông thuận lợi hơn mà còn tạo điều kiện để tổ chức lại không gian đô thị, phân bố lại dân cư và hình thành các khu vực phát triển mới. Từ góc nhìn quy hoạch, những gì đang diễn ra tại Đê La Thành là một phần trong quá trình tái cấu trúc khu vực trung tâm Hà Nội – nơi quỹ đất ngày càng hạn hẹp nhưng nhu cầu phát triển đô thị vẫn tiếp tục gia tăng.

Hàng nghìn hộ dân trước cuộc dịch chuyển lớn nhất nhiều năm qua

Để có mặt bằng triển khai dự án, Hà Nội đã thu hồi hơn 153.000m² đất và giải phóng mặt bằng đối với gần 2.000 hộ dân. Đằng sau những con số đó là sự thay đổi rất lớn trong cuộc sống của nhiều gia đình. Nhiều người đã sống tại Đê La Thành hàng chục năm. Có những hộ gia đình nhiều thế hệ cùng sinh sống trong một căn nhà mặt phố. Có những cửa hàng kinh doanh đã tồn tại từ rất lâu, gắn với lượng khách quen ổn định và nguồn thu nhập chính của cả gia đình.

Khi dự án được triển khai, nhiều hộ dân phải rời khỏi nơi ở cũ để chuyển tới các khu tái định cư hoặc tìm nơi sinh sống mới. Không ít người cho biết khó khăn lớn nhất không nằm ở việc thay đổi địa chỉ cư trú mà là việc phải thích nghi với một môi trường hoàn toàn khác.

Người dân di dời tại Đê La Thành để phục vụ thi công Dự án. Nguồn: Báo Tuổi Trẻ

Tại khu tái định cư A14B2, phường Yên Hòa, một số hộ dân cho biết thời gian đầu họ gặp nhiều bỡ ngỡ khi chuyển từ nhà mặt đất sang căn hộ chung cư. Việc đi lại, sinh hoạt, kinh doanh hay duy trì các mối quan hệ cộng đồng đều thay đổi đáng kể. Tuy vậy, cũng có những người nhìn nhận sự thay đổi theo hướng tích cực hơn. Họ cho rằng khu tái định cư có hạ tầng đồng bộ hơn, môi trường sống sạch sẽ hơn và việc mở rộng tuyến đường là điều cần thiết để thành phố phát triển.

Sự khác biệt trong cách nhìn nhận cho thấy một thực tế quen thuộc của các dự án hạ tầng lớn: phía sau lợi ích chung luôn tồn tại những tác động trực tiếp tới từng cá nhân. Bài toán khó nhất không chỉ là mở được đường, mà còn là bảo đảm người dân có thể ổn định cuộc sống sau khi rời đi.

Tranh luận sau giải tỏa và bài toán đồng thuận trong quy hoạch đô thị

Khi phần lớn mặt bằng đã được bàn giao và tuyến đường đang từng bước hoàn thiện, những tranh luận xung quanh dự án vẫn chưa dừng lại. Một trong những vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm là phần diện tích khoảng 6.083m² nằm giữa tuyến Vành đai 1 mới và đường Đê La Thành cũ. Theo quy hoạch, khu đất này được sử dụng để xây dựng bãi đỗ xe kết hợp cây xanh và hạ tầng công cộng.

Phối cảnh dự án xây dựng Vườn hoa và Bãi đỗ xe tại Đê La Thành. Nguồn: Uỷ ban Nhân dân Thành phố Hà Nội

Nhiều hộ dân cho rằng họ đồng thuận với việc mở đường nhưng băn khoăn khi phần đất bị thu hồi không hoàn toàn nằm trong chỉ giới giao thông. Theo các hộ dân, việc sử dụng quỹ đất sau giải tỏa cần được công khai rõ ràng hơn để tạo sự đồng thuận. Trong khi đó, cơ quan quản lý cho rằng việc thu hồi đồng bộ là cần thiết để tránh hình thành những thửa đất nhỏ lẻ, méo mó, khó sử dụng sau khi tuyến đường hoàn thành. Đồng thời, việc bổ sung cây xanh và bãi đỗ xe cũng được xem là giải pháp chỉnh trang đô thị, nâng cao chất lượng không gian công cộng cho khu vực trung tâm.

Thực tế cho thấy, quy hoạch đô thị hiện nay không còn là câu chuyện đơn thuần của xây dựng hạ tầng. Mỗi dự án đều kéo theo những vấn đề về đất đai, tái định cư, quyền lợi người dân và cách sử dụng không gian đô thị sau khi giải phóng mặt bằng. Đê La Thành vì thế không chỉ là một dự án giao thông. Đây còn là phép thử đối với khả năng Hà Nội cân bằng giữa yêu cầu phát triển đô thị và sự đồng thuận của cộng đồng dân cư.

Khi tuyến đường hoàn thành, khu vực này sẽ mang một diện mạo hoàn toàn khác so với trước đây. Nhưng giá trị của dự án sẽ không chỉ được đo bằng số kilomet đường mới hay khả năng giảm ùn tắc. Điều quan trọng hơn là liệu sự thay đổi đó có góp phần tạo ra một không gian đô thị tốt hơn, thuận tiện hơn và đáng sống hơn cho người dân hay không.